Olifanten spotten in Sri Lanka

Sri Lanka heeft de hoogste dichtheid aan wilde olifanten van Azië. Op een eiland dat kleiner is dan Ierland leven er naar schatting zes- tot zevenduizend, en je hoeft er geen dagen voor te zoeken: in een handvol parken zie je binnen een paar uur kudden van tientallen dieren. De keerzijde is dat mens en olifant elkaar hier voortdurend in de weg zitten. Dat bepaalt waar je ze ziet, en het bepaalt ook waarom sommige attracties beter gemeden kunnen worden.

De nationale telling van 2024 kwam uit op 7.451 wilde olifanten. Dat getal is omstreden. Er werd geteld bij ruim drieduizend drinkplaatsen met achtduizend waarnemers, en critici wijzen erop dat de uitkomst vooral meebeweegt met het aantal telpunten. Bovendien viel er dat jaar regen buiten het seizoen, waardoor de dieren ook elders konden drinken. Een eerdere telling in 2019 werd om diezelfde reden afgeblazen. Ga uit van een orde van grootte tussen de zes- en zevenduizend.

Het gaat om de Sri Lankaanse olifant, Elephas maximus maximus, de grootste van de drie Aziatische ondersoorten. Opvallend is dat maar een klein deel van de mannetjes slagtanden heeft, ruwweg zeven procent. Elders in Azië ligt dat aandeel veel hoger. Een tusker is hier dus een zeldzaamheid, en dat verklaart mede de status van de olifant die bij de Perahera het reliekschrijn draagt. De soort staat op de rode lijst als bedreigd. Sri Lanka herbergt ongeveer een tiende van alle wilde Aziatische olifanten op een fractie van het leefgebied van de soort.

Dit bepaalt het hele olifantenbeheer hier. In 2023 kwamen 488 olifanten en 187 mensen om het leven bij botsingen tussen beide, in allebei de gevallen het hoogste aantal sinds de onafhankelijkheid. Over de periode 2000 tot medio 2025 gaat het om bijna zevenduizend dode olifanten, gemiddeld zo’n tweehonderdzeventig per jaar. In de halve eeuw daarvoor lag dat rond de tachtig. De oorzaak is ruimte. Olifanten lopen vaste routes tussen voedsel- en waterbronnen, en die routes lopen inmiddels dwars door landbouwgrond en dorpen. Een kudde die een rijstveld leegvreet, kost een boer zijn oogst; de reactie daarop is vaak dodelijk.

Er ligt sinds 2017 een nationaal actieplan, opgesteld onder leiding van olifantbioloog Prithiviraj Fernando. De kern ervan is dat je elektrische omheiningen om dorpen en akkers moet zetten in plaats van om parken, omdat olifanten zich niets aantrekken van parkgrenzen. Acht jaar later is daar weinig van terechtgekomen; betrokkenen noemen gebrek aan politieke prioriteit als reden. Je merkt het onderweg: langs veel wegen in de droge zone staan omheiningen, en op sommige trajecten rijden bussen ’s nachts niet.

Udawalawe is het meest betrouwbare park voor olifanten, het hele jaar door. Er leven ongeveer tweehonderdvijftig vaste dieren, in de droge tijd oplopend tot ruim vijfhonderd. Het park is open en grasachtig, dus je ziet ze van ver. Sommige aanbieders spreken van meer dan duizend olifanten; dat is verkooppraat.

Minneriya is van juli tot begin september de plek, wanneer het reservoir droogvalt en het gras opkomt. Kaudulla neemt het in september en oktober over, als het gras in Minneriya op is. De twee parken liggen dicht bij elkaar en gidsen wisselen zonder problemen. Yala is vooral bekend om luipaarden en heeft ook olifanten, maar het is druk. Blok 1 en 2 gaan bijna elk jaar rond september en oktober dicht; in 2026 gebeurde dat op 14 september wegens droogte. Wilpattu is groter en rustiger maar de olifanten zijn er schuwer. Wasgamuwa, met zo’n honderdvijftig dieren, is het rustigste alternatief en van juli tot september op zijn best.

Wie de drukte wil vermijden, kiest Udawalawe, Wasgamuwa of Wilpattu boven Yala. In het hoogseizoen rijden er rond kerst zo’n zeshonderd jeeps per dag door Yala, en op de drukste dag ooit werden er ruim vierduizend geteld in blok 1.

Als het reservoir van Minneriya in de droge tijd terugtrekt, komt er een vlakte van vers gras vrij waar olifanten uit de hele omgeving op afkomen. Dat levert de grootste bijeenkomst van wilde Aziatische olifanten ter wereld op: in goede jaren tweehonderd tot vierhonderd dieren tegelijk op één vlakte, met kalveren die tussen de poten van de kudde door lopen. Het ging bijna mis. Na de oplevering van het Moragahakanda-reservoir in 2018 werd er vanaf 2019 ook buiten het seizoen water losgelaten. De tankbedding stond daardoor het hele jaar onder water, het gras kwam niet op en de kudden bleven weg. In september 2017 werden er nog 402 olifanten geteld, in september 2021 nog twintig. Tegelijk verzesvoudigde het aantal conflicten met boeren in de omgeving, want de dieren moesten hun voedsel elders halen.

Na een rechtszaak van de natuurbeschermingsvereniging zegden de waterbeheerders toe de natuurlijke cyclus te herstellen. Tussen 2022 en 2025 is The Gathering daarmee grotendeels terug op de oude omvang. Een formeel nationaal waterbeleid ontbreekt nog steeds, dus het hangt jaarlijks van afspraken af.

Praktisch: boek Minneriya, maar sta open voor een wissel naar Kaudulla. De gidsen ter plaatse weten die week waar de kudde zit.

Dit is de keuze waar de meeste reizigers voor komen te staan, en de twee plekken lijken minder op elkaar dan de foldertekst suggereert.

Het Pinnawala Elephant Orphanage bij Kegalle bestaat sinds 1975 en houdt ruim zeventig olifanten in permanente gevangenschap, verdeeld over drie generaties. Er wordt gefokt: tot 2023 werden er vijfenzeventig kalveren geboren. Bezoekers kunnen dicht bij de dieren komen, met ze op de foto en tijdens het baden bij ze in de rivier staan. De kritiek richt zich op het ketenen van bullen, de training met de olifantenhaak en het gebruik van dieren als fotoattractie. Dierenwelzijnsorganisaties raden een bezoek af; een grote Britse reisorganisatie haalde alle Pinnawala-reizen van haar site. De beheerders wijzen erop dat de zeventien ton voer per dag ergens van betaald moet worden. Het Elephant Transit Home bij Udawalawe werkt omgekeerd. Het is in 1995 opgezet door de wildlifedienst en vangt wezen op tot een jaar of vijf, waarna ze worden uitgezet. Er zijn inmiddels ruim honderd dieren teruggeplaatst in het wild. Bezoekers kijken van achter een afzetting naar het voeren, om negen, twaalf, drie en zes uur; aanraken, baden en rijden zijn er niet bij. De entree is ongeveer vijf dollar. Het verschil zit in wat er met de dieren gebeurt na je bezoek.

Ritjes op een olifant zijn in Sri Lanka niet verboden en worden onder meer rond Sigiriya en Habarana nog gewoon aangeboden. Sinds augustus 2021 gelden er wel regels voor getemde olifanten. Er mogen maximaal vier mensen op een goed gevoerd zadel, kalveren mogen niet werken en niet van hun moeder worden gescheiden, werkolifanten in de houtkap mogen hoogstens vier uur per dag werken en niet ’s nachts, en elk dier moet dagelijks tweeënhalf uur baden. De mahout mag tijdens het werk geen alcohol of drugs gebruiken. Alle gevangen olifanten krijgen een biometrisch identiteitsbewijs met DNA-registratie. Op overtreding staat inbeslagname en tot drie jaar cel.

De algemene dierenwelzijnswet is er nog altijd niet. Sri Lanka werkt op dat punt nog met een verordening uit 1907, en juist de olifant ligt politiek gevoelig vanwege zijn religieuze betekenis. Dierenwelzijnsorganisaties zijn eenduidig over de ritjes zelf: het dragen van gewicht beschadigt de rug van het dier en de training berust op dwang. Een safari in een van de parken levert bovendien een ander soort ontmoeting op, met dieren die doen wat ze zelf willen.

De prijs is geen enkel bedrag maar een optelsom, en dat maakt vergelijken lastig.

Je betaalt entree per persoon, servicekosten per groep, een bedrag voor het voertuig en daar bovenop achttien procent belasting. Voor Udawalawe komt dat alles bij elkaar op ongeveer zevenentwintig tot tweeënveertig dollar per persoon, voor Minneriya en Kaudulla op vijfendertig tot tweeënveertig, en voor Yala op zo’n vijfenveertig. De jeep komt daar nog bij: reken op veertig tot vijftig dollar voor een halve dag en zestig tot zeventig voor een hele, per voertuig voor maximaal zes personen. Twee mensen die in Udawalawe een halve dag gaan, zijn dus samen rond de honderdtwintig dollar kwijt. Met vier personen in dezelfde jeep valt dat per persoon een stuk gunstiger uit. Er circuleerde begin 2026 een bericht dat de basisentree voor alle grote parken naar veertig dollar zou gaan. Dat is niet bevestigd en ter plaatse werd het tegengesproken. Controleer de actuele tarieven bij de wildlifedienst.

Je kunt de jeep en de tickets ter plaatse regelen, of de safari vooraf boeken inclusief ophalen bij je accommodatie. Dat laatste scheelt onderhandelen in het donker om half zes ’s ochtends.

Houd minstens vijfentwintig meter afstand. Blijf in de jeep, ook als het dier rustig oogt. Niet voeren, niet flitsen, stem laag houden. Zet een olifant zijn oren wijd en houdt hij zijn kop hoog, dan is dat een waarschuwing. Laat de chauffeur dan rustig achteruit rijden in plaats van vol gas weg te sturen.

De parken zijn open van zes uur ’s ochtends tot zes uur ’s avonds, met twee sessies: van zes tot negen en van drie tot zes. De ochtend is koeler en de dieren zijn dan het actiefst. Wees voor zessen bij de poort om de rij voor te zijn. Meenemen: een telelens vanaf tweehonderd millimeter, een verrekijker, zonnebrand, een hoed met rand, lichte kleding met lange mouwen in aardetinten, dichte schoenen, muggenwerend middel en veel water. Een sjaal tegen het stof scheelt.

Sinds maart 2026 geldt er brandstofrantsoenering in het land. Toeristische voertuigen krijgen voorrang via een eigen portaal en toeristen kunnen op vertoon van hun paspoort tanken, dus safari’s gaan gewoon door. Meer daarover staat op de pagina over vervoer in Sri Lanka.